osteccy od wieków byli szlachtą drobną, licznie rozrodzoną. Na przestrzeni XVI-XVIII wieku, wiele rodzin o tym nazwisku zdeklasowało się, ponieważ ich przedstawiciele broniąc się przed całkowitym zubożeniem osiadali w miastach, chwytając się rzemiosła lub handlu i tym samym tracąc prawa przysługujące szlachcie. Ci, którzy zostali odnotowani w herbarzach, stanowili tylko pewien procent całej masy Kosteckich rozsiedlonych na terenie dawnej Polski.1
Obecnie w Polsce żyje niecałe 7000 osób o nazwisku Kostecki. Statystycznie rodziną "starą" jest rodzina notowana od XVI wieku. Liczy ona do 1000 osób, jednak przeważnie 200-600 osób. Wynika z tego, że może istnieć kilka (-naście) nie powiązanych ze sobą genetycznie rodzin o nazwisku Kostecki.
Jednym, z potwierdzonych źródłowo miejsc, gdzie na przełomie XV i XVI wieku ukształtowało się nazwisko "Kostecki", jest wieś Kostki, wcześniej zwana też Kostczycami, położona koło Buska, w powiecie wiślickim dawnego województwa sandomierskiego. Tu, w XIV i XV wieku występowali przedstawiciele rodów Osoryów i Gierałtów, którzy do swoich imion dodawali przydomek "de Kostki".2 Obok nich, żyli też członkowie rodu Prusów, których Długosz określił jako "plures nobiles colentes pro se agros" (liczni rycerze sami uprawiający swe role), i o których twierdził, że są "de progenie sancti Stanislai".3
Na terenie województwa sandomierskiego w wieku XVI znajdowało się w 374 parafii obejmujących 2586 wsi. We wsiach było 11465 łanów kmiecych, czyli gospodarstw oraz 261 łanów szlachty zagrodowej, tzw. bezkmiecej. Wśród tych miejscowości zlokalizowano kilkanaście miejscowości zamieszkałych przez rycerzy z rodu Turzynów, którzy poczuwali się do wspólnoty rodowej ze św. Stanisławem, i którzy później, dzięki podobieństwu godeł herbowych, utożsamili się z rodem Prusów. Większość z tych wsi, była umiejscowiona na południowy zachód od Wiślicy, wzdłuż lewego brzegu rzeki Nidzicy.4
Czasław (1389), Miczka, Mszczuj, Andrzej i Jaśko, synowie nieznanego z imienia Turzynity, właściciele wsi Czasławice, w 1364 roku zamienili z królem Kazimierzem Wielkim część wsi położonej w województwie krakowskim na Mokrzyska położone w województwie sandomierskim, sąsiadujące przez drogę ze Szczepanowem, także gniazdem Turzynów. W tym samym czasie zjawili się w Mokrzyskach i Szczepanowie inni Turzynici: Imram, Pełka i Stanisław (1415), bratankowie Andrzeja z Mokrzyska, niewątpliwie bliscy krewni wyżej wspomnianych.5
Spośród wielu znanych Turzynów, imię Imbram vel Imram (Emeryk) nosił jedynie Imram z Mokrzysk, a wśród właścicieli Kostek, także występuje Imbram (1450), zapewne przodek nieznanego z imienia Imbramowicza (1504), dziedzica działu w Kostkach Małych. Żoną jednego z nich była prawdopodobnie Katarzyna Imbramowa (1494) z Małych Kostek. Źródła notują też Imbrama Kosteckiego (1525), dziedzica działu w Kostkach. Być może, jest on tożsamy z Mikołajem Imbramem (1511, 1530) z Kostek, komornikiem sądu ziemskiego sandomierskiego.6
Ta zbieżność imion, daje jednak nikłą podstawę do twierdzenia, że Prus-Kosteccy wywodzili się z rodu Turzynów. O tym, może raczej świadczyć bliskość zamieszkania Turzynów, notowanych w Mietlu pod Stopnicą.7 W 2 połowie XIV wieku właścicielem w Szańcu pod Buskiem, był Grzegorz herbu Prus.8

1 Heraldyka notuje kilkanaście rodzin tego nazwiska i różnych herbów: Dąbrowa, Jastrzębiec, Korczak, Korwin, Kozieł, Leszczyc, Leszczyc odm. (nob. 1768), Nałęcz, Ostrzew, Prawina (nob. 1844), Prus II, Rogala, Rudnica, Ślepowron i herbu własnego. A. Boniecki, Herbarz Polski, t. XI, Warszawa 1907, s. 348 - tłumaczy występowanie wielu rodzin Kosteckich różnych herbów tym, że "Jest wieś Kostki w powiecie wiślickim zwana dawniej Kostczycami, są wsi Kostki na Mazowszu zamieszkałe przez liczną szlachtę, trudno też dojść, skąd, który ród Kosteckich pochodził". Boniecki przy opracowywaniu swojego herbarza korzystał z informacji zawartych w "Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (SGKP), gdzie pod hasłem "Kostki" wymieniono kilka wsi na Mazowszu, które faktycznie noszą nazwę Rostki. Na Mazowszu i Podlasiu, obecnie istnieje tylko jedna miejscowość o nazwie Kostki (daw. Ziema Mielnicka). Już nie istniejącą wsią była Kępa Kostecka (gmina Iłża, pow. radomski, woj. Mazowieckie). Także, na terenie powiatu konińskiego w 1592 r. notowano wieś Kostki. Był to prawdopodobnie przysiółek lub osada folwarczna, którejś z wsi: Królikowo, Łagiewniki i Biała, stanowiących zwarty kompleks majątkowy. Z czasem Kostki mogły zostać wchłonięte przez jedną z sąsiednich wsi. Co do nazwiska Kostecki, to mogło też powstać od przydomka. Źródła notują Stanisława Kostkę, właściciela w Jaroszewicach Wielkich w powiecie konińskim, który z żoną Dorotą, miał m. in.: Andrzeja (1465 - †przed 1494) i Stefana. Z nich, Stefan Kostka sprzedał w 1482 r. część swoją dziedziczną w Jaroszewicach, bratu rodzonemu Andrzejowi Kostce [Teki Dworzaczka 5064 (Nr. 25 I. i Rel. Kon. 25), f. 103v)].
2 A. Boniecki, Herbarz Polski, t. XI, Warszawa 1907, s. 348; Kartoteki Pracowni Słownika Historyczno-Geograficznego Instytutu Historii PAN w Krakowie. Wypisy otrzymane dzięki uprzejmości dr Franciszka Sikory.
3 J. Długosz, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, red. A. Przeździecki, T. 3, Cracoviae 1864, s. 97.
4 J. Chwalibińska, Ród Prusów w wiekach średnich, Rocz. Tow. Naukowego, z. 2, rocz. 52, Toruń 1948, s. 85.
5 Ibidem, s. 83, 84.
6 Przyp. 2.
7 Ibidem, s. 89. Chwalibińska sugeruje, że na omawianym terenie etnicznego rodu Prusów nie było, gdyż od Turzynów dzieliło ich odrębne pochodzenie i odrębny obszar osadniczy. Rycerzy używających herb Prus w stosunku, do których nie udało się jej udowodnić, iż wcześniej bezsprzecznie byli Turzynami, także hipotetycznie przypisała do rodu Turzynów.
8 Słownik Historyczno-Geograficzny woj. krakowskiego w średniowieczu, cz. II, z. 1, Wrocław 1989, s. 157. Koło Stopnicy leży wieś Stare Prusy (Prussi). Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z XV wieku, a jej nazwa może wskazywać na osadnictwo pruskie.

- Kosteccy h. Prus II -